महाराष्ट्र शासनाच्या दिव्यांग सक्षमीकरण विभागाद्वारे दिव्यांग बांधवांसाठी विविध कल्याणकारी आणि आर्थिक सहाय्य योजना राबवल्या जातात. दिव्यांगांना सर्व योजनांचा लाभ एकाच ठिकाणी मिळावा यासाठी सरकारने दिव्यांग सहाय्यक पोर्टल सुरू केले आहे.
महाराष्ट्र शासनाच्या प्रमुख दिव्यांग योजना आणि त्यांची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
१. आर्थिक आणि पेन्शन योजना
- दिव्यांग निवृत्तीवेतन योजना (पेन्शन): इंदिरा गांधी राष्ट्रीय अपंग निवृत्तीवेतन योजना आणि संजय गांधी निराधार अनुदान योजनेच्या माध्यमातून पात्र दिव्यांग व्यक्तींना दरमहा ₹१,५०० आर्थिक मदत दिली जाते. (यामध्ये केंद्र सरकारचे ₹३०० आणि राज्य सरकारचे ₹१,२०० योगदान असते).
- साधने आणि उपकरणांसाठी आर्थिक सहाय्य: दिव्यांगांना त्यांच्या दैनंदिन जीवनातील सुलभतेसाठी आवश्यक सहाय्यक साधने व उपकरणे खरेदी करण्यासाठी सरकारकडून आर्थिक मदत दिली जाते.
२. स्वयंरोजगार आणि व्यवसाय योजना
- स्वयंरोजगारासाठी साधनसामग्री (Toolkit) योजना: दिव्यांगांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी आवश्यक असणारे साहित्य किंवा टूलकिट घेण्यासाठी वित्तीय सहाय्य पुरवले जाते.
- मोबाईल शॉप ऑन ई-व्हेईकल: महाराष्ट्र राज्य दिव्यांग वित्त व विकास महामंडळ अंतर्गत दिव्यांगांना हरित ऊर्जेवर चालणारे पर्यावरणस्नेही फिरते वाहन (मोबाईल शॉप) मोफत उपलब्ध करून दिले जाते.
३. सामाजिक सुरक्षा व शिक्षण योजना
- विवाह प्रोत्साहन योजना: दिव्यांग व्यक्तींच्या विवाहासाठी आर्थिक सहाय्य दिले जाते.
- दोन्ही जोडीदार दिव्यांग असल्यास: एकूण ₹२,५०,००० सहाय्य (ज्यापैकी ५०% रक्कम ५ वर्षांसाठी मुदत ठेव म्हणून ठेवली जाते).
- एक जोडीदार दिव्यांग व एक अव्यंग असल्यास: ₹१,५०,००० आर्थिक सहाय्य मिळते.
- शिक्षण आणि शिष्यवृत्ती: दिव्यांग विद्यार्थ्यांना शालेय व उच्च शिक्षणासाठी मोफत प्रशिक्षण, शिष्यवृत्ती आणि गुणवत्ता पुरस्कार दिले जातात.
४. आरक्षण आणि इतर लाभ
- नोकरीमध्ये आरक्षण: शासकीय व निमशासकीय सेवांमध्ये दिव्यांगांसाठी ४% समांतर आरक्षण लागू आहे. तसेच पदोन्नतीमध्येही आरक्षणाची तरतूद आहे.
📋 आवश्यक पात्रता आणि अर्ज कसा करावा?
- पात्रता: अर्जदार महाराष्ट्राचा रहिवासी असावा, किमान ४०% किंवा त्यापेक्षा जास्त अपंगत्व असावे आणि त्याच्याकडे UDID कार्ड असणे आवश्यक आहे.
- अर्ज प्रक्रिया: योजनांचा लाभ घेण्यासाठी दिव्यांगांना स्वावलंबन पोर्टलवर लॉग इन करून आपली संमती द्यावी लागेल. त्यानंतर दिव्यांग सहाय्यक पोर्टलवर नोंदणी करून थेट ऑनलाईन अर्ज करता येतो.
तुम्हाला यापैकी कोणत्या विशिष्ट योजनेबद्दल (उदा. पेन्शन, लग्न गाठ, किंवा व्यवसायासाठी मदत) सविस्तर माहिती किंवा अर्ज करण्याची पद्धत जाणून घ्यायची आहे का? मी तुम्हाला मार्गदर्शन करू शकतो किंवा नवीन अपडेट्स ट्रॅक करण्यासाठी आपण set up a task देखील करू शकतो.
