महाराष्ट्र शासन अपंग / दिव्यांग व्यक्तींच्या कल्याणासाठी विविध योजना राबवते. दिव्यांग व्यक्तींचे आर्थिक आणि सामाजिक पुनर्वसन व्हावे यासाठी मुख्य सरकारी योजनांची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
१. संजय गांधी निराधार अनुदान योजना / श्रावणबाळ योजना
- उद्देश: दिव्यांग व्यक्तींना महिना आर्थिक साहाय्य/पेन्शन देणे.
- पात्रता: ४०% किंवा त्यापेक्षा जास्त अपंगत्व असलेले नागरिक.
- फायदा: दरमहा निश्चित आर्थिक मदत (सुमारे ₹२,५००/- दरमहा).
२. दिव्यांगांसाठी स्वयंरोजगार / व्यवसाय कर्ज योजना (महामंडळ)
- उद्देश: महाराष्ट्र राज्य दिव्यांग वित्त व विकास महामंडळाद्वारे दिव्यांग व्यक्तींना स्वतःचा व्यवसाय किंवा स्वयंरोजगार सुरू करण्यासाठी कमी व्याजाने कर्ज व अनुदान उपलब्ध करून दिले जाते.
- कर्ज मर्यादा: ₹५०,००० ते ₹५ लाख किंवा त्याहून अधिक (योजनेनुसार).
३. मोफत एसटी/एसटी प्रवास सवलत योजना
- उद्देश: महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ (MSRTC) द्वारे प्रवास सवलत.
- फायदा: दिव्यांगांना एसटी बसच्या प्रवासात ७५% ते १००% सवलत आणि तीव्र अपंगत्व असलेल्या व्यक्तींसोबतच्या एका मदतनीसाला (Escort) ५०% किंवा १००% सवलत.
४. दिव्यांग लग्न सहाय्य योजना (विवाह अनुदान)
- उद्देश: दिव्यांग व्यक्तींच्या विवाहासाठी आर्थिक प्रोत्साहन देणे.
- फायदा: दिव्यांग व्यक्तीने दिव्यांग किंवा सामान्य व्यक्तीशी विवाह केल्यास शासनाकडून आर्थिक अनुदान (सुमारे ₹५०,०००/-) दिले जाते.
५. दिव्यांगांसाठी शिष्यवृत्ती व शिक्षण साहाय्य
- उद्देश: दिव्यांग विद्यार्थ्यांना पूर्व-माध्यमिक, उत्तर-माध्यमिक तसेच उच्च शिक्षणासाठी शिष्यवृत्ती.
- फायदा: शैक्षणिक शुल्क माफी, शैक्षणिक साहित्य खरेदीसाठी भत्ता व शिष्यवृत्ती.
अर्ज व अधिकृत पोर्टल लिंक्स (Official Links)
राज्य व केंद्र सरकारच्या योजनांचा लाभ घेण्यासाठी खालील अधिकृत संकेतस्थळांवर (Websites) अर्ज करता येतो:
- UDID (Unique Disability ID) कार्ड नोंदणी व प्रमाणपत्र:
- पोर्टल: स्वावलंबन कार्ड पोर्टल (Swavlamban Card)
- लिंक:https://www.swavlambancard.gov.in
- (टीप: कोणत्याही शासकीय योजनेचा लाभ घेण्यासाठी UDID कार्ड आवश्यक आहे.)
- महाडीबीटी शिष्यवृत्ती (MahaDBT Portal):
- दिव्यांग विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज करण्यासाठी.
- लिंक:https://mahadbt.maharashtra.gov.in
- दिव्यांग कल्याण विभाग (महाराष्ट्र शासन):
- महाराष्ट्र शासनाच्या दिव्यांग कल्याण विभागाची अधिकृत माहिती व योजनांचे तपशील.
- लिंक:https://divyangkalyan.maharashtra.gov.in
- महाराष्ट्र राज्य दिव्यांग वित्त व विकास महामंडळ (व्यवसाय कर्ज):
- स्वयंरोजगारासाठी कर्जाचे अर्ज व योजनांची माहिती.
- लिंक:https://sjf.maharashtra.gov.in किंवा सामाजिक न्याय विभागाचे पोर्टल.
- आपले सरकार पोर्टल (संजय गांधी निराधार योजना इत्यादींसाठी):
- विविध शासकीय दाखले व आर्थिक सहाय्य योजनांसाठी अर्ज.
- लिंक:https://aaplesarkar.maharashtra.gov.in
आवश्यक कागदपत्रे (Documents Needed):
- दिव्यांग प्रमाणपत्र / UDID कार्ड (४०% किंवा अधिक)
- आधार कार्ड
- रहिवासी दाखला (महाराष्ट्र राज्य)
- उत्पन्नाचा दाखला
- बँक पासबुक झेरॉक्स
- पासपोर्ट साईज फोटो
